fiets

Uit WikiWoordenboek
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Een fiets in Amsterdam

Nederlands

Uitspraak
Woordafbreking
  • fiets
Woordherkomst en -opbouw

In de betekenis van ‘rijwiel’ is fiets, ook gespeld als viets, voor het eerst aangetroffen in 1886 [1], maar de term fiets moet al veel eerder mondeling in omloop geweest zijn dan de eerste vermelding ervan in woord en geschrift. Er bestaan verschillende − allemaal onbewezen − hypotheses over diens herkomst, die al heel vroeg bediscussieerd werd (vindplaatsen zie hieronder).

  • Het zou kunnen gaan om een klanknabootsing of om een verbastering van vélocipède, het Franse woord voor fiets;
  • Een meer plausibele hypothese is dat het van het Duitse Vize (uitgesproken als "vietse") komt, wat dus zou betekenen dat een fiets letterlijk een "vicepaard, surrogaatpaard" is[2];
  • Het zou ook kunnen gaan om een eponiem dat eigenlijk verwees naar de Wageningse wagenmaker en rijwielhandelaar E.C. Viets, die omstreeks 1870 moet zijn begonnen met de handel in rijwielen.[3][4]
enkelvoud meervoud
naamwoord fiets fietsen
verkleinwoord fietsje fietsjes

Zelfstandig naamwoord

fiets v/m

  1. (verkeer) tweewielig vervoermiddel dat door middel van spierkracht middels pedalen wordt voortbewogen
    • De fiets is een van de populairste vervoermiddelen van de Lage Landen. 
     Naar aanleiding van onze vraag omtrent de herkomst van het woord „viets” schrijft onze correspondent uit Groenlo: Hoewel ik niet kan voldoen aan de uitnoodiging om u aangaande de herkomst van het woord viets (beter fiets), met welken naam men in Arnhem het rijwiel heeft gedoopt, in te lichten, hoop ik u toch te kunnen overtuigen, dat deze benaming, gebezigd door een inwoner van Gelderlands hoofdstad, het begrip van snelheid volgens het Geldersch taaleigen zeer eigenaardig uitdrukt[5]
     Onze jongens zijn beter op de hoogte en waar ’t noodig is smeden zij ze zelven, getuige de term „viets”, voor vélocipède. Is er korter, kernachtiger, schooner woord te vinden in onze taal?[6]
     Veel belles filles zijn er niet, die zich woensdag naar boven wagen. Zij is er wel, de jonge vrouw roept hogere machten aan als zij op haar fiets de laatste steilte ontwaart.[7]
     'Veel mensen leggen de route af per fiets, op de motor of in een klassieke auto.'[8]
Schrijfwijzen
  • viets
Synoniemen
Hyponiemen
Afgeleide begrippen
Verwante begrippen
Anagrammen
Uitdrukkingen en gezegden
  • Ga toch fietsen!
Ga weg en val mij niet lastig!
  • O, op die fiets!
O, nou begrijp ik het.
  • Op de fiets springen
Haastig vertrekken per fiets, ook - figuurlijk - haastig vertrekken met willekeurig vervoermiddel
  • Op een oude fiets moet je het leren.
Gezegd tegen een seksueel onervaren jonge man om hem een oudere vrouwelijke sekspartner aan te raden.
(Ook) gezegd tegen een student dat leren uit een gedateerd lesboek nog steeds waardevol is.
  • Wat heb ik nou aan mijn fiets hangen?
Wat gebeurt er nou? Dit had ik helemaal niet verwacht!
Vertalingen

Werkwoord

vervoeging van
fietsen

fiets

  1. eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van fietsen
    • Ik fiets. 
  2. gebiedende wijs van fietsen
    • Fiets! 
  3. (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van fietsen
    • Fiets je? 

Gangbaarheid

99 % van de Nederlanders;
100 % van de Vlamingen.[9]

Meer informatie

Verwijzingen

  1. "fiets" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
  2. De fiets is een vicepaard, De Standaard
  3. Jan-Dirk Snel, Vietsen in het Vondelpark
  4. Brouwer, L. "Over de herkomst van een eponiem. Een fiets van Viets" in: Genealogie 18 (2012) ; p. 16-19; geraadpleegd 2018-06-22
  5. Bronlink geraadpleegd op 12-06-2020 Weblink bron “Gemengd Nieuws” (03-05-1886), Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage, 's-Gravenhage
  6. Bronlink geraadpleegd op 12-06-2020 Weblink bron "Sport (slot)", jrg. 1, no. 22 (1888) in: Tijdschrift van het Nederlandsch Gymnastiek-Verbond, p. 439
  7. Bronlink Weblink bron Rob Gollin “De helling van de mooie meisjes knijpt de renner de keel dicht” (10 juli 2019), de Volkskrant
  8. Bronlink Weblink bron Peter Giesen “Route Nationale 7, leuker dan de Route du Soleil” (30 juli 2014), de Volkskrant
  9. Bronlink geraadpleegd op 28 april 2020 Weblink bron Gearchiveerde versie “Word Prevalence Values” op ugent.be