dam

Niet te verwarren met: Dam

Universeel taalgebruik

Woordherkomst en -opbouw

• Samenstelling van “m” (meter) met het voorvoegsel “da” (deca-)

Symbool

dam

1. (natuurkunde), (wiskunde), (eenheid) het symbool voor decameter, een lengte van 10 meter of 0,01 kilometer

Verwante begrippen

• dam², dam³

Afgeleide begrippen

• dam-eenheid

eenheden van lengte
ym • zm • am • fm • pm • nm • μm • mm • cm • dm • m • dam • hm • km • Mm • Gm • Tm • Pm • Em • Zm • Ym pc • kpc • Mpc • Gpc

Nederlands

[A] De Afsluitdijk is een typische dam.

Uitspraak

• Geluid:  dam    (hulp, bestand)
• IPA: / dɑm / (1 lettergreep)

Woordafbreking

• dam

Woordherkomst en -opbouw

• [A] erfwoord van Middelnederlands dam en Oudnederlands dam, in de betekenis van ‘waterkering’ aangetroffen vanaf 1165
• [B] mogelijk via Frans dame van Spaans dama

[A]	enkelvoud	meervoud
naamwoord	dam	dammen
verkleinwoord	dammetje	dammetjes

[A] de dam m

1. (waterbeheer) relatief smalle, massieve bodemophoging in een waterweg om wegverkeer tussen de oevers mogelijk te maken en/of ter bescherming tegen overstromingen

   • Bij een dijk is aan de ene zijde land en aan de andere zijde water bij een dam is aan beide zijden water. 
   • In het Deltaplan is de functie van een dam primair de kustverdediging. 

   ▸ Tijdens het vuurgevecht plonsden ze verder, tot ze bij een dam in de sloot uitkwamen.

2. (waterbeheer) vaste waterkering, aangelegd voor de waterbeheersing en doorgaans voorzien van regelbare doorlaatopeningen of sluizen
3. (figuurlijk) een beschermende, afsluitende, emotionele hindernis

   ▸ Ikm' Woorden tuimelen over elkaar heen, Otto bouwt een dam tegen de springvloed van verdriet voordat die over zijn oudste vriendin wordt uitgestort.

   ▸ Olive was er echter van overtuigd dat het vanzelf wel zou gebeuren; het was bijna alsof ze de kracht van Teresa's vernedering in de lucht kon proeven, alsof er achter de deur van de logeerkamer een dam op het punt van doorbreken stond.

Verwante begrippen

• [1] dijk, golfbreker, havenhoofd, landhoofd, pier, stuwmeer, talud, wal

Hyponiemen

   

Dubbeldam Giessendam Knuppeldam Krabbendam Leerdam Maasdam Oosterscheldedam Potsdam Rotterdam Schoorldam Steendam Stellendam Veendam Werkendam Zaandam achterdam afsluitdam beteugelingsdam beverdam cofferdam compartimenteringsdam havendam hulpdam ijsdam inrijdam keerdam kistdam kleidam kofferdam kweldam langsdam leidam monnikendam muurdam pendam pijlerdam puntdam rijsdam rivierdam slufterdam spekdam strekdam (1) stuwdam (2) toegangsdam (1) veerdam waterdam

Afgeleide begrippen

   

Damman Damrak Damslaper Damstraat dambreuk damlijn damloop damloper dampaal damplank damproject damrakkertje damschreeuwer damsluis damwand (1)

Uitdrukkingen en gezegden

• Als er een schaap over de dam is, volgen er meer

als de eerste stap is gezet is het voor een ander niet moeilijk meer om die ook te maken en volgt de rest vanzelf

• het hek is van de dam

er ontstaan problemen nu de belemmering is opgeheven

Vertalingen

    1,2 waterkering   

Afrikaans: dam (af) Duits: Damm (de) m Engels: dam (en) Estisch: tamm (et) Fins: pato (fi) Frans: barrage (fr) m Hongaars: gát (hu) Ido: aquobarilo (io) Italiaans: argine (it) m

Japans: ダム (ja) Kroatisch: nasip (hr) m, gat (hr) m Oekraïens: гребля (uk) Pools: zapora (pl) v Portugees: barragem (pt) v, represa (pt) v Russisch: плотина (ru) v, дамба (ru) v Spaans: presa (es) v Telugu: వంతెన (te) (vamtena) Zweeds: damm (sv) v

Werkwoord

vervoeging van
dammen

[A] dam

1. eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van dammen
   

   • Ik dam. 

2. gebiedende wijs van dammen
   

   • Dam! 

3. (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van dammen
   

   • Dam je? 

[B]	enkelvoud	meervoud
naamwoord	dam	dammen
verkleinwoord	dammetje	dammetjes

Zelfstandig naamwoord

[B] de dam v / m

1. (spel) (bij het damspel) twee gestapelde schijven

Afgeleide begrippen

•  dammen ww  (zie dit woord voor verdere afleidingen)
• damlijn
• damslag
• damzet

Vertalingen

    1. (bij het damspel) twee gestapelde schijven   

Duits: Dame (de) v Engels: king (en)

Frans: dame (fr) v Russisch: дамка (ru) v Spaans: dama (es) v

Werkwoord

vervoeging van
dammen

[B] dam

1. eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van dammen
   

   • Ik dam. 

2. gebiedende wijs van dammen
   

   • Dam! 

3. (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van dammen
   

   • Dam je? 

Gangbaarheid

• Het woord dam staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.

• In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "dam" herkend door:

100 %	van de Nederlanders;
98 %	van de Vlamingen.

Meer informatie

• Zie Wikipedia voor meer informatie.

Engels

Uitspraak

• Geluid:  dam(US)    (hulp, bestand)

enkelvoud	meervoud
dam	dams

Zelfstandig naamwoord

dam

1. (waterbeheer) dam (een scheiding tussen twee wateren: zee, stuwmeer, rivier etc.)

Nedersaksisch

Zelfstandig naamwoord

dam

1. (waterbeheer) dam

Urkers

Zelfstandig naamwoord

dam

1. (waterbeheer) dam