koningin

Nederlands

Uitspraak

Geluid: koningin (hulp, bestand)
IPA: / ˌkonɪˈɣɪn / (3 lettergrepen)
- (Noord-Nederland): /koʊnɪˈŋɪn/, /koʊnəˈχɪn/
- (Vlaanderen, Brabant): /konɪˈŋɣɪn/
- (Limburg): /konɪˈŋɪn/

Woordafbreking

ko·nin·gin

Woordherkomst en -opbouw

erfwoord via Middelnederlands coninginne / coninghinne van Oudnederlands kuninginna, op te vatten als afgeleid van koning met het achtervoegsel -in ^[1]

Zelfstandig naamwoord

de koningin v

(regering) (adel) het vrouwelijk hoofd van een koninkrijk
▸ De koning en koningin kijken naar hetzelfde als wij - hun dochter en las meninas, de hofdames naar wie het schilderij is genoemd.^[2]

▸ Een lichtpuntje in de eerste onwerkelijke dagen na de ramp was het bezoek van koningin Juliana op maandag 9 februari.^[3]
(adel) de echtgenote van een koning [1], waarbij zijzelf meestal geen regerende macht heeft
▸ Koning Willem-Alexander en koningin Máxima zeggen "diep getroffen" te zijn door zijn dood. "Vanuit een rotsvast geloof in Gods liefde pleitte hij voor mededogen en menselijkheid. Sober en eenvoudig levend koos hij steeds de kant van de kwetsbaren en behoeftigen."^[4]
(figuurlijk) de belangrijkste, mooiste, indrukwekkendste vrouw of vrouwelijke figuur
▸ Plotseling verstijfde ik. Midden op het pad lag een reusachtige ratelslang te zonnen, de koningin van de woestijn.^[5]
(dierkunde), (imkerij) (bij sociaal levende insecten) vrouwtje dat nageslacht voor de hele kolonie voortbrengt
(schaak) het sterkste schaakstuk
- De koningin kan alle kanten op bewegen, inclusief achteruit gaan.
(kaartspel) speelkaart waarop een vrouwelijke figuur staat afgebeeld; in deze bet. meestal als tweede deel van een samenstelling waarvan het eerste deel de kleursoort aangeeft
- Hartenboer en ruitenkoningin.
(figuurlijk) de belangrijkste vrouw van allemaal; het belangijkste vrouwelijke van alles
▸ ' Ik antwoordde met een Engelse vloek, mijn favoriete, de vloek die ik het sterkst, het krachtigst vind, de koningin der vloeken, de opperste vloek, de vloek die door geen enkele Franse vloek ooit geëvenaard kan worden, ik siste: 'Fuck them.^[6]

Synoniemen

[1] vorstin
[6] vrouw [4]

Hyponiemen

bijenkoningin, hartenkoningin, hemelkoningin, ijskoningin, lingeriekoningin, schoonheidskoningin, wijnkoningin

Afgeleide begrippen

Vertalingen

1.

Afrikaans: koningin ^(af)
Albanees: mbretëreshë ^(sq)
Arabisch: مَلِكَة ^(ar) (malika) v
Armeens: թագուհի ^(hy) (tagoehi)
Azeri: kraliça ^(az)
Baskisch: erregina ^(eu)
Bretons: rouanez ^(br) v
Bulgaars: кралица ^(bg) (kralitsa) v, царица ^(bg) (tsaritsa) v
Catalaans: reina ^(ca) v
Chinees: 后 ^(zh), 王后 ^(zh), 女王 ^(zh)
Deens: dronning ^(da) g
Duits: Königin ^(de) v
Engels: queen ^(en)
Esperanto: reĝino ^(eo)
Estisch: kuninganna ^(et)
Fins: kuningatar ^(fi)
Frans: reine ^(fr) v
Galicisch: raíña ^(gl) v
Georgisch: დედოფალი ^(ka) (dedop'ali)
Grieks: βασίλισσα ^(el) (vassílissa) v
Hebreeuws: מלכה ^(he) (malikah) v
Hongaars: királynő ^(hu), királyné ^(hu)
Iers: banríon ^(ga) v
Indonesisch: ratu ^(id)
Interlingua: regina ^(ia)
Italiaans: regina ^(it) v
IJslands: drottning ^(is) v

Japans: 女王 ^(ja) joō) (じょおう
Koreaans: 여왕 ^(ko) [女王] (yeowang)
Kroatisch: kraljica ^(hr) v
Latijn: regina ^(la) v
Lets: karaliene ^(lv) v
Litouws: karalienė ^(lt) v
Maleis: ratu ^(ms)
Noors: dronning ^(no)
Oekraïens: королева ^(uk) (koroleva) v
Perzisch: ملکه‎ ^(fa) (maleke), شهبانو ^(fa) (sjahbanoe)
Pools: królowa ^(pl) v
Portugees: rainha ^(pt) v
Roemeens: regină ^(ro) v
Russisch: королева ^(ru) (koroleva) v
Schots-Gaelisch: banrigh ^(gd) v
Servisch: краљица ^(sr) (kraljica) v
Sloveens: kraljica ^(sl)
Slowaaks: kráľovná ^(sk)
Spaans: reina ^(es) v
Tsjechisch: královna ^(cs) v
Thai: ราชินี ^(th) (raa-tjii-nii)
Turks: kraliçe ^(tr)
Vietnamees: nữ-hoàng ^(vi), hoàng-hậu ^(vi)
Volapük: jireg ^(vo)
Welsh: brenines ^(cy) v
Xhosa: ukumkanikazi
Zweeds: drottning ^(sv) g

Gangbaarheid

Het woord koningin staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.

In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "koningin" herkend door:

99 %	van de Nederlanders;
98 %	van de Vlamingen.^[7]

Meer informatie

Zie Wikipedia voor meer informatie.

Verwijzingen

↑ koningin op website: Etymologiebank.nl
↑
Samantha Harvey
“In Orbit” (2024), De Bezige Bij , ISBN 9789403135625
↑
Teuntje de Haan
“Een muur van water” (2018), Em. Querido's Uitgeverij , ISBN 9789021409375
↑ Weblink bron “Bedroefde reacties op dood van paus: 'Miljoenen mensen geïnspireerd'” (21 april 2025), NOS
↑
Tim Voors
“Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
↑
Tatiana Rosnay
“Kwetsbaar” (2010), Artemis & co, ISBN 9789047201625
↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be