hebben

Nederlands

Uitspraak

• Geluid:  hebben    (hulp, bestand)
• IPA: /ˈɦɛbə(n)/

Woordafbreking

• heb·ben

Woordherkomst en -opbouw

Afkomstig van: Middelnederlands: hebben Oudnederlands: hebban De verdere etymologie is niet geheel zeker: Germaans: *habjanan, *haf- (in dit geval verwant met heffen; de betekenis is dan afgezwakt van "vasthouden, in bezit houden" naar "bezitten" en die van het hulpwerkwoord). Of: *ghebh- (in dit geval verwant met geven). Indo-Europees: *kap- , of: *ghab(h)-

Verder verwant in Germaans: West: Engels: have (Angelsaksisch: habban, hafian), Duits: haben, (Oudhoogduits: habēn), Jiddisch: האָבן (hobn), Fries: hawwe (Oudfries: hebba, habba, hava) Noord: Zweeds: hava, Deens/Noors: have (Oudnoors: hafa), IJslands: hafa, Faeröers: hava Oost: Gotisch: haban

Mogelijk verwanten in andere Indo-Europese talen: (Indien te herleiden tot PIE *ghab(h)-) Latijn: habere, Litouws: gabenti, Oudiers: gaibid (Indien te herleiden tot PIE *kap-) Grieks: κάπτειν, Latijn: capere

stamtijd
onbepaalde wijs	verleden tijd	voltooid deelwoord
hebben	had	gehad
onregelmatig	volledig

Werkwoord

[A] hebben

1. (hulpwerkwoord) gebruikt voor de vorming van de voltooide tijden
2. (overgankelijk) (rechtmatig of wederrechtelijk) bezitten

   Ik heb een mooi huis.

3. (overgankelijk) als onderdeel hebben, omvatten, bevatten

   Een auto heeft vier wielen.

4. (overgankelijk) lijden aan

   Hij heeft aids.

5. (overgankelijk) in dienst hebben

   Het bedrijf heeft 50 werknemers.

6. (overgankelijk) de ouder zijn van

   Hij heeft drie kinderen.

7. (overgankelijk) in zijn macht hebben

   De rebellen hebben de hoofdstad.

   De politie heeft de verdachte.

8. (overgankelijk) als taak zich bezig moeten houden met

   Klas 2C heeft nu Frans.

   Dhr. Anthonis heeft deze klant.

9. (overgankelijk) overweg kunnen met

   Ik kan hem niet hebben.

10. (overgankelijk) weerstaan, doorstaan

    Die vertraging kunnen we er niet meer bij hebben.

    Dit team kunnen we hebben.

11. (overgankelijk) een relatie hebben

    Hij heeft met Linda.

12. willen hebben: toestaan, dulden, positief staan tegenover
13. ~ te: moeten, verplicht zijn

    Dat heb je maar te doen!

14. ~ over: als onderwerp van gesprek hebben

    Waar heeft u het eigenlijk over?

Uitdrukkingen en gezegden

• [1]: behoefte aan iets hebben

• [1]: het mis hebben

• [7]: grip hebben op iets

• [7]: het op iets gemunt hebben

• [9]: het moeilijk hebben met iets

Typische woordcombinaties

• [1]: bij zich hebben

Opmerkingen

• Hoewel het werkwoord in de meeste zelfstandige betekenissen een lijdend voorwerp kan krijgen en dus als overgankelijk gezien kan worden, ontbreekt de lijdende vorm geheel.

Vertalingen

    1. bezitten   

Deens: have (da) Duits: haben (de) Engels: to have (en) (1 - 7), to stand (en) Estisch: olema (et) In het Estisch wordt olema (et) = zijn gebruikt + adessivus. Het Estisch zegt "Mul on raamat" = "Bij mij is een boek". Het bezit staat in de nominativus Filipijns: mayroon Frans: avoir (fr) (1 - 7), supporter (fr) Grieks: έχω (el) (écho) Hongaars: van (hu) In het Hongaars wordt van (hu) = zijn gebruikt + dativus + bezit met persoonlijke bezitsuitgang. Het Hongaars zegt "Az apának van könyve" = "Aan vader is zijn boek" Italiaans: avere (it) Latijn: habere (la), esse (la) + dativus

Lets: būt (lv) In het Lets wordt būt (lv) = zijn gebruikt + 3e naamval. Het Lets zegt "Man ir grāmata" = "Voor mij is een boek" Het bezit staat in de nominativus Litouws: turėti (lt) Nedersorbisch: měś (dsb) Pools: mieć (pl) Roemeens: a avea (ro) Slowaaks: mat' (sk) Spaans: haber (es) Tsjechisch: mít (cs) Vietnamees: có (vi) (1 - 7) Waals: awè (wa), aveur (wa) Welsh: mae (cy) In het Welsh wordt y mae (cy) = is/zijn gebruikt + gan (= met). Het Welsh zegt "Y mae llyfr ganddo ef" = "Er is een boek met hem"

    behoefte aan iets hebben   

Duits: etwas brauchen

    het op iets gemunt hebben   

Duits: es auf etwas abgesehen haben

    het mis hebben   

Duits: sich irren (de)

Werkwoord

[B] hebben

1. hebben + voltooid deelwoord: hulpwerkwoord van de voltooide tijd
2. hebben + te: moeten: Wij hebben dit te accepteren

Vertalingen

    1. voor voltooide tijd   

Duits: haben (de) Engels: to have (en) Frans: avoir (fr), être (fr)

Ido: havar (io) Italiaans: avere (it) Vietnamees: đã từng (vi) (voor het werkwoord), rồi (vi) (aan einde zin) Waals: awè (wa), aveur (wa)

    2. moeten   

Engels: to have to (en) Frans: devoir (fr) Grieks: πρέπει να (el) (prépi na)

Pools: musieć (pl) Vietnamees: phải (vi) Waals: awè (wa), aveur (wa), diveur (wa)