ex

Niet te verwarren met: ex-

Nederlands

Uitspraak

• Geluid:  ex    (hulp, bestand)
• IPA: / ɛks / (1 lettergreep)

Woordafbreking

• ex

Woordherkomst en -opbouw

• Leenwoord uit het Engels, in de betekenis van ‘voormalig echtgenoot of echtgenote’ voor het eerst aangetroffen in 1982
• van Latijn ex
• zn (verkorting) van ex-man of ex-vrouw
• bn (verkorting) van exclusief

	enkelvoud	meervoud
naamwoord	ex	exen
verkleinwoord	exje	exjes

Zelfstandig naamwoord

de ex v / m

1. voormalige echtgenoot of geliefde

   • Mijn ex is gelukkig een goede vriendin van me gebleven. 

   ▸ Toen Paul een baan accepteerde in Minneapolis, waarvoor hij halverwege ons baantje als oppasser van exotische kippen terug moest naar Minnesota, bleef ik in Oregon en neukte met de ex van de eigenaresse van die kippen.

   ▸ Met zijn ex kon hij echt lol hebben.

Verwante begrippen

• scheiding, relatie, liefdesverdriet, echtgenoot

_{Niet in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Taalunie als voorzetsel.}

Voorzetsel

ex

1. (juridisch) zoals volgt uit

   • Ex artikel 6:162 van het Burgerlijk Wetboek heb ik recht op schadevergoeding. 

Afgeleide begrippen

• deus ex machina, ex aequo, ex cathedra, ex-cathedraonderwijs, expat, expatriate

_{Niet in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Taalunie als bijvoeglijk naamwoord}

Bijvoeglijk naamwoord

ex

1. niet inbegrepen, zonder

   • De prijs is 15 euro ex verzendkosten. 

Gangbaarheid

• Het woord ex staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.

• In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "ex" herkend door:

98 %	van de Nederlanders;
97 %	van de Vlamingen.

Frans

Uitspraak

• Geluid: ex Bestand bestaat nog niet. Aanmaken?
• IPA: /ɛks/

Woordherkomst en -opbouw

• zn [A]: van Latijn ex
• zn [B]: (verkorting) van exact
• bn: (verkorting) van expérimental

Zelfstandig naamwoord

[A] ex m en v

1. (spreektaal) ex-partner, ex

   «L’ex de mon ex, n’est pas tex ni mex.»

   De ex van mijn ex is geen Tex(aan) en ook geen Mex(icaan).

2. (spreektaal) oud-medewerker, voormalig personeelslid

[B] ex m

1. (spreektaal) eindexamenklas met exacte vakken

Bijvoeglijk naamwoord

ex

1. (spreektaal) experimenteel

   «Gérard, il kiffe les sciences ex.»

   Gérard is dol op experimentele wetenschap.

Latijn

Voorzetsel

ĕx + ablatief

1. uit

   «Ex urbe.»

   Uit de stad.

2. vanaf

Opmerkingen

• Dit voorzetsel kan de volgende vormen aannemen: "ex" voor klinker of h; "e" voor alle medeklinkers behalve h.

Verwante begrippen

• ex aequo, ex dividend, ex libris, ex tempore, ex voto

Overerving en ontlening

• Frans: ex
• Nederlands: ex, ex-