bezem

Nederlands

Uitspraak

• Geluid:  bezem    (hulp, bestand)
• IPA: / ˈbezəm / (2 lettergrepen)

Woordafbreking

• be·zem

Woordherkomst en -opbouw

• van Middelnederlands bessem / beseme, in de betekenis van ‘werktuig om te vegen’ aangetroffen vanaf 1240; stamt af van Germaans *besmon, cognaat met Engels besom en Duits Besen
• [2] overdrachtelijk naar de functie
• [3], [4] overdrachtelijk naar de vorm

	enkelvoud	meervoud
naamwoord	bezem	bezems
verkleinwoord	bezempje	bezempjes

Zelfstandig naamwoord

de bezem m

1. (gereedschap) (huishouden) voorwerp om stof en vuil bij elkaar te vegen

   • Met een bezem veeg je vooral grof vuil bij elkaar. 

   ▸ Iets hiervan heeft nog lang geleefd in de `Sinterklaaskerels'. Het waren jongens in vrouwenkleren, zwaaiend met een bezem.

2. (persoon) (figuurlijk) (sport) (voetbal) verdedigende speler die door spelinzicht en snelheid aanvallende doorbraken van de tegenstander afbreekt
3. (persoon) (figuurlijk) (spottend) lang, mager persoon, vaak met slobberende kleding
4. (scheldwoord) (jongerentaal) iemand die traag van begrip is of zich gemakkelijk tot seks laat bewegen

Synoniemen

• [1] borstel, stoffer, veger, keerborstel
• [3] bezemsteel
• [4] hoer, slet, sukkel

Hyponiemen

• [1] binnenbezem, donderbezem, handbezem, heibezem, heksenbezem, printabezem, rijsbezem, rolbezem, takkenbezem

Afgeleide begrippen

    1. voorwerp om stof en vuil bij elkaar te vegen

bezembinder bezembrem bezemdophei bezemen bezemhok bezemkast bezemkruiskruid bezemmos bezemsteel bezemstruik bezemstuiver

• [4] bezemfilm

Uitdrukkingen en gezegden

• [1] de bezem halen door
  1. grote schoonmaak houden in
  2. (figuurlijk) grondig reorganiseren

• Hij haalde de bezem door alle oude wetgeving en schafte alle overbodige regels af. 

1. ▸ Daarna ging de bezem erdoorheen.

• [1] de bezem de mast in
  op zee de baas zijn
• [1] over de bezem getrouwd zijn
  ongehuwd samenwonen, hokken

Spreekwoorden

• [1] het vuil gaat voor de bezem
  gezegd over iemand die zich hooghartig opstelt
• [1] nieuwe bezems vegen schoon
  nieuwe bazen gaan anders met zittend personeel om

Overerving en ontlening

• Afrikaans: besem

Vertalingen

    1. voorwerp om stof en vuil bij elkaar te vegen   

Afrikaans: besem (af) Arabisch: مكنسة (ar) Aymara: pichaña (ay) Banjar: sasapu Baskisch: erratz (eu) Bretons: skubellenn (br) Bulgaars: метла (bg) Catalaans: escombra (ca) Cheyenne: môxéhéó'o (chy) Chinees: 帚 (zh) Deens: kost (da), fegekost (da) Duits: Besen (de) m Engels: broom (en) Esperanto: balailo (eo) Estisch: luud (et) Fins: luuta (fi) Frans: balai (fr) m Fries: biezem (fy) Galicisch: vasoira (gl) Grieks: σκούπα (el) Hebreeuws: מטאטא (he) Hindi: झाड़ू (hi) Ido: balayilo (io) Indonesisch: sapu (id) Italiaans: scopa (it) m Japans: 箒 (ja) Javaans: sapu (jv) Jiddisch: בעזים (yi) Kasjoebisch: miotła (csb) Koreaans: 비 (ko) Kroatisch: metla (hr) Latijn: virga (la) Lets: slota (lv) Limburgs: bessem (li) Litouws: šluota (lt)

Lombardisch: scova (lmo) Luxemburgs: Biesem (lb) Macedonisch: метла (mk) Malayalam: ചൂൽ (ml) Maleis: penyapu (ms) Marathi: केरसुणी (mr) Nepali: कुचो (ne) Noors: kost (no) Nynorsk: sopelime (nn) Oekraïens: мітла (uk) Papiaments: basora Pasjtoe: رېبز (ps) Perzisch: جارو (fa) Pools: miotła (pl) v Portugees: vassoura (pt) Quechua: pichana (qu) Roemeens: mătură (ro) Russisch: метла (ru) v Saterfries: Bäisem (stq) Schots: bruim (sco) Servisch: метла (sr) Servo-Kroatisch: metla (sh) Siciliaans: scupa (scn) Slowaaks: metla (sk) Spaans: escoba (es) v Soendanees: sapu (su) Swahili: ufagio (sw) Tagalog: walis (tl) Tamil: துடைப்பம் (ta) Telugu: చీపురు (te) Thai: ไม้กวาด (th) Tsjechisch: smeták (cs) Turks: süpürge (tr) Tyap: tsuri̱p (kcg), a̱lyiat (kcg) Vietnamees: chổi (vi) Waray-Waray: silhig (war) Zweeds: sopkvast (sv), kvast (sv)

Werkwoord

vervoeging van
bezemen

bezem

1. eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van bezemen
   

   • Ik bezem. 

2. gebiedende wijs van bezemen
   

   • Bezem! 

3. (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van bezemen
   

   • Bezem je? 

Afgeleide begrippen

• bezemschoon
• bezemklas
• bezemwagen

Gangbaarheid

• Het woord bezem staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.

• In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "bezem" herkend door:

99 %	van de Nederlanders;
100 %	van de Vlamingen.

Meer informatie

• Zie Wikipedia voor meer informatie.

Tsjechisch

Uitspraak

• IPA: /bɛzɛm/

Woordafbreking

• be·zem

Zelfstandig naamwoord

bezem

1. instrumentalis enkelvoud van bez