ene

Uit WikiWoordenboek
Ga naar: navigatie, zoeken

Nederlands

Uitspraak
Woordafbreking
  • ene

Hoofdtelwoord

  1. vorm van één om dit aantal te benadrukken
    Vijf keer terugkomen voor de lol van de ploerten en dan wee van de narigheid naar huis met ene gulden dertig.[1]
    Wonderbaarlijk genoeg deed ze alles af op haar ene been.[2]
  2. vorm van één soms gebruikt bij ritmisch aftellen
    Daar gaat ie dan, ene.. tweeë.. drie![3]
Uitdrukkingen en gezegden
  • geen ene moer
helemaal niets
  • Als de ene hand de ander wast worden ze allebei schoon.
wanneer je samenwerkt en elkaar helpt, is hetgeen gebeuren moet sneller gedaan
  • De ene dienst is de andere waard.
wanneer iemand helpt, doet men graag iets terug
  • Het ene gat met het andere stoppen
het slecht beheren van geld door met de ene schuld de andere af te lossen
  • Het ene oor in, het andere weer uit.
iets (een raad e.d.) wel horen maar het vervolgens meteen weer vergeten; gezegd van hardleerse personen aan wie hetzelfde steeds weer opnieuw moet worden verteld
  • Het ene woord haalt het andere uit.
als de ene persoon een grote mond opzet, krijgt die dat van de ander terug

Bijvoeglijk naamwoord

ene (verbogen vorm van één)

  1. gebruikt in tegenstelling tot ander
    De ene man doet het wel, de ander niet.
  2. gebruikt om een eenzame uitzondering aan te geven
    Die ene keer dat je je vergiste zal je heus niet aangerekend worden.

Lidwoord

  1. benadrukte vorm van een gebruikt voor een persoonsnaam om aan te geven dat die niet bekend is; soms licht misprijzend bedoeld
    Ene meneer Jansen schijnt daarover bezwaar gemaakt te hebben.
  2. (verouderd) verbogen vorm van een (nominatief enkelvoud vrouwelijk)
    Zodanig ene onderneming vordert zekerlyk ene weldoorknede beoefening der Kerklyke Geschiedenissen, (...)[4]
  3. (verouderd) verbogen vorm van een (accusatief enkelvoud vrouwelijk)
    Ik heb voor enigen tyd, by ene noodzaekelyke verandering van Domestiken, enen knegt gehuurd, die van Frederikstad(*) gekomen is met loflyke getuigenissen van een braef en stil jongman te zyn, (...)[5]

Onbepaald voornaamwoord

  1. de bedoelde persoon ken je niet
    Ene Jansen belde vanmorgen op om een afspraak te maken.
Schrijfwijzen
  • eene (officiële spelling tot 1934)
Opmerkingen

Het gebruik van 'een' (zonder verbuiging) op plaatsen waar de grammatica theoretisch 'ene' voorschreef is in verzorgd Nederlands van na de middeleeuwen altijd voorgekomen.[6]

Verwijzingen
  1. Iependaal, W. van Vaste koers. (1949) De Arbeiderspers, Amsterdam; p. 89; geraadpleegd 2015-09-04
  2. Eernstma, H. Liefdedood. (2013) hfst. 3, op website dbnl.nl; geraadpleegd 2015-09-04
  3. "Jeugdblad. De run naar de Molenberg" in: Limburgsch dagblad. jrg. 36, nr. 306 (31 december 1953); p. 27 kol. 6; geraadpleegd 04-09-2015
  4. (recensie) "Ontwerp eener volledige geschiedenis van de Godsdienstgevoelens der eerste Christeneeuwe, als een grondslag ter verklaaringe der Apostolische Brieven. Eerste Deel." in: Vaderlandsche Letteroefeningen. deel 6, stuk 1 (1784) A. van der Kroe en Yntema en Tieboel, Amsterdam; p. 267; geraadpleegd 2015-09-05
  5. Bekker, B. De betoverde wereld. (1691) Daniel van den Dalen, Amsterdam; p. 116; geraadpleegd 2015-09-04
  6. Verdenius, A.A. "Over een-ene, zijn-zijne (enz.)." (oktober 1936) in: De Nieuwe Taalgids. jrg 31 (1937) J.B. Wolters, Groningen / Batavia; p. 26-32; geraadpleegd 2015-11-03


Ewe

Telwoord (ewe)
1 11 10 100 103
2 12 20 106
3 13 30
4 14 40
5 15 50
6 16 60
7 17 70
8 18 80
9 19 90

Hoofdtelwoord

ene

  1. vier