opstaan

Nederlands

Uitspraak

• Geluid:  opstaan    (hulp, bestand)
• IPA: / ˈɔpstan / (2 lettergrepen)

Woordafbreking

• op·staan

Woordherkomst en -opbouw

• samenstelling van  op bw  en  staan ww 

stamtijd
onbepaalde wijs	verleden tijd	voltooid deelwoord
opstaan	stond op	opgestaan
klasse 6	volledig

Werkwoord

opstaan

1. ergatief gaan staan

   ▸ Niet bewegen, oké? Daarna kun je zelf opstaan en mag je naar huis.

   • Kom eens uit je stoel en ga eens opstaan! 

   ▸ Na elke val, na elke tegenslag: opstaan en verdergaan.

2. wakker worden en uit bed gaan

   ▸ Het leven was heerlijk overzichtelijk, ik wist precies wat ik elke dag moest doen: opstaan, eten en de trail naar het noorden volgen.

3. ergatief het bed verlaten

   • Zorg ervoor dat je morgen op tijd opstaat. 

   ▸ Joy Mensen motiveren is ook een kunst, zeg! Moeten ze één keer om zes uur opstaan voor een ander, één keer een beetje doorstappen, één keer de pauze skippen, en het gesteun en gekreun wat je vervolgens krijgt! Ik ben meer uitgeput van het aanjagen van de groep dan van het beklimmen van die laatste heuvel.

4. inergatief, (kookkunst) op het vuur staan

   • Het gerecht staat op, nog even geduld... 

5. ergatief, (religie) uit de dood herrijzen

   • Sommige christenen geloven dat bij de wederkomst van Jezus alle doden zullen opstaan. 

Uitdrukkingen en gezegden

[2,3]

• Daarvoor moet je [veel] eerder/vroeger opstaan.

Dat moet je veel beter/doordachter/handiger aanpakken

Vertalingen

    1. gaan staan   

Duits: aufstehen (de) Engels: stand up (en), rise (en), get up (en) Frans: se lever (fr)

Spaans: levantarse (es) Tsjechisch: vstávat (cs) imperfectief, vstát (cs) perfectief

    2. het bed verlaten   

Duits: aufstehen (de) Engels: get up (en) Frans: se lever (fr), sortir du lit (fr)

Spaans: levantarse (es) Tsjechisch: vstávat (cs) imperfectief, vstát (cs) perfectief

    3. (koken) op het vuur staan   

Duits: aufgestellt sein (de), aufgesetzt sein (de) Engels: be on (en), be cooking (en)

Frans: être sur le feu (fr) Spaans: estar en el fuego (es)

Gangbaarheid

• Het woord opstaan staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.

• In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "opstaan" herkend door:

100 %	van de Nederlanders;
100 %	van de Vlamingen.