granaat

Nederlands

Uitspraak

• Geluid:  granaat    (hulp, bestand)
• IPA: / ɣraˈnat / (2 lettergrepen)

Woordafbreking

• gra·naat

Woordherkomst en -opbouw

• via Middelnederlands garnate / ghernate en Oudfrans grenate van Latijn granatum, onzijdige vorm van granatus "verkorreld, met of in korrels"
  • [1]: (verkorting) van "granaatappel" (Middelnederlands appelghernate, Oudfrans pomme grenate en Latijn malum granatum "vrucht met korrels", een verwijzing naar de talrijke pitjes in deze vrucht
  • [2]: opnieuw ontleend via Frans grenade, zo genoemd omdat de bouw van het projectiel zowel van binnen als van buiten aan de gelijknamige vrucht doet denken; in de betekenis van ‘ontploffend projectiel’ aangetroffen vanaf 1594
  • [3], [5]: via Oudfrans grenat, omdat de structuur en soms ook de kleur van het mineraal aan het inwendige van de gelijknamige vrucht doet denken
  • [4]: (verkorting) van "granaatboom"

	enkelvoud	meervoud
naamwoord	granaat	granaten
verkleinwoord	granaatje	granaatjes

Zelfstandig naamwoord

de granaat v / m

1. (fruit) (verouderd) vrucht van Punica granatum 

   ▸ ⧖ De schoone had, door 't schoon en geurig ooft verrukt,
   Een blozenden granaat van 't steeltjen afgeplukt,
   En zeven korentjens van 't smaaklijk ooft gegeten.

2. (militair) met springlading gevuld projectiel

   ▸ Bovenaan staat: ‘155H’. Die ‘155’ is de doorsnee van de granaat in millimeters, ook bekend als het kaliber. ‘H’ staat voor het artilleriestuk dat de granaat met een snelheid van duizend meter per seconde in zijn gekromde kogelbaan brengt: de houwitser.

   ▸ Boven hen trokken de granaten in twee richtingen strepen door de hemel en lieten de aarde tot in de loopgraven beven.

3. halfedelsteen van het gelijknamige mineraal dat bestaat uit de hoekige kristallen van nesosilicaten

   ▸ De meting van één granaat van de Gesp van Rijnsburg, in 1913 in een graf gevonden, gaf een heel andere grafiek te zien dan de andere.

de granaat m

4. (bloemplanten) (verouderd) bepaald soort vruchtboom, Punica granatum 

▸ ⧖ De lusthofs praal, de gloeijende granaat,
Ontsloot zyn bloem, vol purperkleuren,
Of bood zyn vrucht, vol sap en geuren (…)

het granaat o

5. geen meervoud (mineraal) groep kubische mineralen behorende tot de nesosilicaten, meest voorkomend in metamorf gesteente en gebruikt als halfedelsteen

▸ Vervolgens lieten ze het gesteente weer stollen, waardoor allerlei kleurrijke kristallen ontstonden waaronder het roze granaat.

• 
  1. De buitenkant van een granaat.
• 
  1. De inhoud van een granaat.
• 
  2. Een granaat uit de 17e of 18e eeuw.
• 
  2. Een opengewerkte granaat tegen tanks, uit de 21e eeuw.
• 
  3. Een geslepen rode granaat.
• 
  4. Een bloeiende granaat.
• 
  4. Een granaat met zijn vruchten.
• 
  5. Wat granaat uit China.

Synoniemen

• [1] granaatappel
• [4] granaatappel, granaatboom

Hyperoniemen

• [2] projectiel

Meroniemen

• [2] granaatscherf

Hyponiemen

    2. met springlading gevuld projectiel

[2] antitankgranaat [2] brandgranaat [2] brisantgranaat [2] fosforgranaat [2] gasgranaat [2] gifgasgranaat [2] handgranaat [2] lichtgranaat [2] mijngranaat [2] mortiergranaat [2] oefengranaat [2] pantsergranaat [2] raketgranaat [2] rookgranaat [2] scherfgranaat [2] schokgranaat [2] traangasgranaat

Afgeleide begrippen

    1. vrucht van Punica granatum

granaatappel granaatboom granaatrood granaatsteen granaatster

    2. met springlading gevuld projectiel

granaataanval granaatbuis granaatcamera granaatfougas granaathuls granaatinslag granaatkanon granaatkartets granaatkist granaatscherf granaatschot granaatsplinter granaattrechter granaatvrij granaatvuur granaatwerper granatenbaan

Vertalingen

    2. met springlading gevuld projectiel   

Duits: Granate (de) v Engels: grenade (en) Frans: grenade (fr) v

Noors: granat (no) m Nynorsk: granat (nn) m Papiaments: granat

    5. groep kubische mineralen   

Baskisch: granate (eu) Bengaals: গারনেট (bn) Bulgaars: гранат (bg) Catalaans: granat (ca) m Chinees: 石榴石 (zh) Deens: granat (da) Duits: Granat (de) m Engels: garnet (en) Esperanto: grenato (eo) Estisch: granaadid (et) Fins: granaatti (fi) Frans: grenat (fr) m Hebreeuws: גארנט (he) Indonesisch: batu delima (id) Italiaans: granato (it) m Japans: 柘榴石 (ja)

Koreaans: 석류석 (ko) Kroatisch: granat (hr) Lets: granatas (lv) Noors: granat (no) m Nynorsk: granat (nn) m Oekraïens: гранат (uk) Perzisch: لعل (fa) Pools: granat (pl) Portugees: granada (pt) v Roemeens: granat (ro) Russisch: гранат (ru) Slowaaks: granát (sk) Sloveens: granat (sl) Spaans: granate (es) m Tsjechisch: granát (cs) Zweeds: granat (sv)

Gangbaarheid

• Het woord granaat staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.

• In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "granaat" herkend door:

100 %	van de Nederlanders;
99 %	van de Vlamingen.

Meer informatie

• Granaat (doorverwijspagina)
• [1], [4]: Granaatappel
• [2]: Granaat (munitie)
• [3], [5]: Granaat (mineraal)