temperatuur

Nederlands

Uitspraak

• Geluid:  temperatuur    (hulp, bestand)
• IPA: /ˈtɛmpɛrɑtyːr/

Woordafbreking

• tem·pe·ra·tuur

Woordherkomst en -opbouw

• Leenwoord uit het Frans, in de betekenis van ‘warmtegraad’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 1793

	enkelvoud	meervoud
naamwoord	temperatuur	temperaturen
verkleinwoord	temperatuurtje	temperatuurtjes

Zelfstandig naamwoord

de temperatuur v

1. (natuurkunde) grootheid die aangeeft hoe warm het is gerelateerd aan de beweging van de moleculen

   • Met een thermometer kan men de temperatuur meten. 

   ▸ Terwijl de temperatuur steeg en de menigte aanzwol, begonnen de bezoekers door elkaar heen te kijken als waren het open deuren.

   ▸ Zo zag ik erg op tegen onbekende gevaren op de trail zoals ratelslangen, beren, steile bergen, felle zon en hoge temperaturen in de woestijn.

   ▸ Door hoge temperaturen, lage luchtvochtigheid en wind, blijft het risico bestaan dat het vuur weer oplaait.

2. (muziek) stemming van de tonen van muziekinstrumenten

   • "De temperatuur is gelegd," zei de pianostemmer toen hij een octaaf had gestemd. 

Opmerkingen

• [1] relatieve temperatuur wordt gemeten in graden celsius (symbool: °C); de referentie is de temperatuur van smeltend ijs: 0 °C
• [1] absolute temperatuur wordt gemeten in graden kelvin (symbool: K); de referentie is het absolute nulpunt van temperatuur bij -273,15 °C

Hyponiemen

aanvoertemperatuur aflooptemperatuur baktemperatuur bedrijfstemperatuur bewaartemperatuur binnentemperatuur bodemtemperatuur buitentemperatuur Curietemperatuur dagtemperatuur eindtemperatuur elektronentemperatuur etmaaltemperatuur evenwichtstemperatuur gevoelstemperatuur glastemperatuur grondtemperatuur

jaartemperatuur kamertemperatuur kastemperatuur kerntemperatuur kiemtemperatuur kleurtemperatuur koeltemperatuur koelwatertemperatuur kooktemperatuur ladingtanktemperatuur ladingtemperatuur lastemperatuur lichaamstemperatuur luchttemperatuur maximumtemperatuur middagtemperatuur minimumtemperatuur

motortemperatuur nachttemperatuur ochtendtemperatuur olietemperatuur omgevingstemperatuur ondertemperatuur ontbrandingstemperatuur ontledingstemperatuur ontstekingstemperatuur oppervlaktetemperatuur oventemperatuur overgangstemperatuur planttemperatuur rookgastemperatuur roostertemperatuur ruimtetemperatuur schenktemperatuur smelttemperatuur

stoltemperatuur testtemperatuur uitvloeitemperatuur verbrandingstemperatuur verwerkingstemperatuur verzadigingstemperatuur vlamtemperatuur vloeistoftemperatuur vloeitemperatuur vriestemperatuur walstemperatuur wastemperatuur watertemperatuur wereldtemperatuur werktemperatuur wintertemperatuur zeewatertemperatuur zomertemperatuur

Afgeleide begrippen

temperatuuraanduiding temperatuurafhankelijk temperatuuralarm temperatuurbeheersing temperatuurbepaling temperatuurbereik temperatuurberekening temperatuurbestendig temperatuurcompensatie temperatuurconstante temperatuurcontrole temperatuurcoëfficiënt temperatuurcurve temperatuurcyclus

temperatuurdaling temperatuurfout temperatuurgebied temperatuurgebonden temperatuurgevoelig temperatuurgradiënt temperatuurlijst temperatuurmeter temperatuurmethode temperatuurmeting temperatuurminimum temperatuurniveau temperatuuronafhankelijkheid temperatuuropneming

temperatuurpunt temperatuurregelaar temperatuurregeling temperatuurschaal temperatuurschok temperatuurschommeling temperatuursensor temperatuursgebied temperatuursgradiënt temperatuursminimum temperatuursom temperatuurstijging temperatuurstraler temperatuursverandering

temperatuursverhoging temperatuursverloop temperatuurswisseling temperatuurtoename temperatuurvariatie temperatuurverandering temperatuurverdeling temperatuurverhoging temperatuurverlaging temperatuurverloop temperatuurverschil temperatuurverval temperatuurvoeler temperatuurwisseling temperatuurzin

Verwante begrippen

• [1] koude, thermometer, warmte
• [2] gelijkzwevende, of evenredige stemming

Vertalingen

    1. grootheid die de warmte weergeeft   

Afrikaans: temperatuur (af) Asturisch: temperatura (ast) v Catalaans: temperatura (ca) v Duits: Temperatur (de) v Engels: temperature (en) Esperanto: temperaturo (eo) Frans: température (fr) v Fries: temperatuer (fy) Galicisch: temperatura (gl) v Hongaars: hőmérséklet (hu) Ido: temperaturo (io)

Italiaans: temperatura (it) v Limburgs: temperatuur (li) Luxemburgs: Temperatur (lb) Nedersaksisch: Temperatur (nds), temperetuur (nds) Pools: temperatura (pl) v Portugees: temperatura (pt) v Slowaaks: teplota (sk) v Spaans: temperatura (es) v Tsjechisch: teplota (cs) v, temperatura (cs) v Zweeds: temperatur (sv) g

    2. stemming van tonen   

Tsjechisch: temperatura (cs) v

Werkwoord

vervoeging van
temperaturen

temperatuur

1. eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van temperaturen
   

   • Ik temperatuur. 

2. gebiedende wijs van temperaturen
   

   • Temperatuur! 

3. (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van temperaturen
   

   • Temperatuur je? 

Gangbaarheid

• Het woord temperatuur staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.

• In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "temperatuur" herkend door:

99 %	van de Nederlanders;
100 %	van de Vlamingen.

Meer informatie

• Zie de doorverwijspagina op Wikipedia voor meer informatie.