overgankelijk

Uit WikiWoordenboek
Ga naar: navigatie, zoeken
Andere schrijfwijzen Niet te verwarren met: onvergankelijk

Nederlands

Uitspraak
Woordafbreking
  • over·gan·ke·lijk
Woordherkomst en -opbouw
*opm. stellend vergrotend overtreffend
onverbogen overgankelijk overgankelijker overgankelijkst
verbogen overgankelijke overgankelijkere overgankelijkste
partitief overgankelijks overgankelijkers -

Bijvoeglijk naamwoord

overgankelijk

  1. (grammatica) van een werkwoord een lijdend voorwerp bezittend waarop de werking van het werkwoord overgedragen wordt
    Het bedrijvende werkwoord drukt eenig bedrijf uit, welk van het werkende wezen tot een ander overgaat, alwaarom dit werkwoord meermalen overgankelijk (transitive) genoemd wordt.[2]
  2. (grammatica) van een werkwoord een lijdend voorwerp bezittend dat in de lijdende vorm overgaat in een onderwerp
    Hier volgt in het art. 'opvolgen', dat iemand vooronderstelt, die "voorgegaan" is, en dus den 3en naamval eischt, maar blijkens 'de koning werd opgevolgd', 'mijn raad werd door hem opgevolgd' overgankelijk geworden is.[3]
  3. door te geven, verder werkend, over te dragen
    Als Aruba wordt bestempeld als een "newly independent state" volgens internationaal recht, dan zijn die buitenlandse verdragen niet automatisch overgankelijk.[4]
    Ziehier opnieuw een zeer belangrijke qualiteit van het spel: het erin behaalde succes is in hooge mate overgankelijk van den enkele op de groep.[5]
  4. van voorbijgaande aard, een tussenstadium vormend
    Het is een overgangsmoment en al mijn werk is overgankelijk, nomadisch[6]
    Bedenkelijk is het bijvoorbeeld wanneer het ‘overgankelijk’ karakter van een figuur moet dienen om het belang daarvan te relativeren.[7]
Opmerkingen
  • De eerste definitie is de oorspronkelijke, maar er wordt meestal -vaak stilzwijgend- aangenomen dat de eerste definitie de tweede impliceert. In het Nederlands is dat meestal ook wel het geval, behoudens bij een klein groepje werkwoorden zoals aanhebben of aankunnen die wel een voorwerp dragen maar geen lijdende vorm bezitten.
  • De vergrotende en overtreffende trap komen niet voor bij betekenis [1] en [2].
Synoniemen
Antoniemen
Verwijzingen
  1. Woordenboek der Nederlandse taal
  2. Rudimenta der Engelsche tale, of Beknopte inleiding in de Engelsche spraakkunst Nicolas Wanostrocht, Gerbrand Bruining 1807
  3. Hertog, C.H. den "Uit de leer van den zin." in: Noord en Zuid. jrg. 13 (1890) Blom & Olivierse, Culemborg; p. 362; geraadpleegd 2016-08-25
  4. "Status Aruba is complexe materie " in: Amigoe jrg. 99 nr. 172 (30 juli 1982); p. 3 kol. 3; geraadpleegd 2016-08-25
  5. Huizinga, J. "Homo ludens. Proeve eener bepaling van het spel-element der cultuur" in: Brummel, L. e.a.(eds.) Johan Huizinga, Verzamelde werken V (Cultuurgeschiedenis III). (1950) H.D. Tjeenk Willink & Zoon, Haarlem; p. 78; geraadpleegd 2016-08-25
  6. Christo geciteerd in "Christo gaat in '95 Rijksdag inpakken" in: Leeuwarder Courant jrg. 243 nr. 48 (26 februari 1994); p. 11 kol. 2; geraadpleegd 2016-08-25
  7. Kamerbeek, J. "Het begrip ‘historische overgangsperiode’ kritisch bekeke" in: Forum der Letteren. jrg. 9 (1968) A.W. Sijthoff, Leiden; p. 211; geraadpleegd 2016-08-25

Meer informatie