ketchup

Uit WikiWoordenboek
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Nederlands

Uitspraak
Woordafbreking
  • ket·chup
Woordherkomst en -opbouw
  • Leenwoord uit het Engels [1], in de betekenis van ‘pikante saus’ zou het voor het eerst in 1950 aangetroffen zijn, volgens de lexicografische werken [2]. Een vergelijkbare saus op basis van tomaten is echter al minstens 50 jaar eerder bekend in Nederland.
  • Zowel de gelijknamige saus (oorspronkelijk) bereid met vis alsmede de Britse versie bereid met paddestoelen (en andere ingrediënten), werd in de 19de eeuw in Nederland en in de overzeese gebieden veelvuldig geconsumeerd, ook gespeld als catsup. (zie de vindplaatsen hieronder)
enkelvoud meervoud
naamwoord ketchup -
verkleinwoord - -

Zelfstandig naamwoord

ketchup m

  1. (voeding) een Amerikaanse saus op basis van tomaten
    • Hij at zijn frietjes met een klodder mayonaise en ketchup. 
     De Ondergeteekende heeft pas ontvangen: een Factuur Amerikaansche Provisien, Bent & Co. American Water-Crackers. SODA-BISCUIT. Peaches in blikken, Damsons, Lobsters, Versche Zalm in blikken, Tomato Ketchup in flesschen. Diverse Sauces, onder anderen Mushroom.[3]
     Vele dames hier ter stede zullen dezer dagen van den heer C. Frikkers jr. eene uitnoodiging hebben ontvangen, om in zijn comestibles-magazijn kennis te komen nemen van H.J. Heinz Co's nieuwe Amerikaansche artikelen. Van 's morgens 10 tot 's namidd. 6 uur is daar een salon geopend, waar alles er voor ingericht is, om den dames van de volgende artikelen monsters en proeven te verstrekken: Tomatensoep, tomaten chutney, tomaten ketchup, tomaten jam, uitjes, augurken (zoetzuur), India relish, celery-sauce, Cayenne-peperbolletjes op azijn, cider vinegar , mosterdzuur,[4]
  2. (voeding) een saus op basis van andere ingrediënten, zoals vis, walnoten en paddestoelen (ook gespeld als catsup)
     Blikjes Bouillon Tablets, Stonghton, oranje, maag en slijm Elixer, Engelsche Mosterd, Dragon Azijn, Anchovis Saus Ketchup in flesjes, Genua Olie, Moucherons, diverse Gelijcn en Confituuren in potten,[5]
     De zeer pikante Engelsche saucen zijn handelsartikelen, die men te recht moet wantrouwen. Dr. Klencke verhaalt o. a. het volgende: *Die Firma Hope and Comp. in "Londen fabricirt die beliebte Catsup-Sauce aus faulen Lebern, «die sogar die Umgegend jenes Etablissements verpesten;" terwijl hij, de voornaamste Engelsche saucen opsommende,[6]
     Engelsche sauces, als: Lea en Perrins Worcester, Beefsteak, Royal Table, Imperial, Mullagatawny, Sir Robert Peel's, Harvey's, John Bull's, Prince Alfred's, Joho's Universal, ...... Tomatoe, Wallnut en Mushroom Ketchup[7]
Synoniemen
Afgeleide begrippen
Opmerkingen
  • Zowel het Nederlandse leenwoord ketjap alsmede Engels ketchup zijn, via het Indonesisch of Maleis, ontleend aan Hokkien-Chinees kê chiap, letterlijk ‘vissaus’.
Vertalingen

Gangbaarheid

99 % van de Nederlanders;
99 % van de Vlamingen.[8]

Meer informatie

Verwijzingen

  1. ketchup op website: Etymologiebank.nl
  2. "ketchup" in: Sijs, Nicoline van der, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
  3. Bronlink geraadpleegd op 12-06-2020 Weblink bron “Advertentie,” (13-03-1861), Bataviaasch handelsblad, Batavia
  4. Bronlink geraadpleegd op 12-06-2020 Weblink bron “Binnenland”, Arnhemsche courant, Arnhem (20-07-1899)
  5. Bronlink geraadpleegd op 12-06-2020 Weblink bron “Advertentie” (24-02-1832), Surinaamsche courant, Paramaribo, p. 2.
  6. Bronlink geraadpleegd op 12-06-2020 Weblink bron “Vervalschte levensmiddelen door Multapatior” (03-03-1872), Algemeen Handelsblad, Amsterdam, p. 1
  7. Bronlink geraadpleegd op 12-06-2020 Weblink bron “Advertentie” (26-07-1876), Java-bode: nieuws, handels- en advertentieblad voor Nederlandsch-Indie, Batavia, p. 1.
  8. Bronlink geraadpleegd op 28 april 2020 Weblink bron Gearchiveerde versie “Word Prevalence Values” op ugent.be