grijns

Nederlands

Uitspraak

• Geluid:  grijns    (hulp, bestand)
• IPA: / ɣrɛins / (1 lettergreep)

Woordafbreking

• grijns

Woordherkomst en -opbouw

• zn: van Middelnederlands grinse "masker", op te vatten als naamwoord van handeling van grijnzen
• ww:  grijnzen ww  zonder de uitgang -en, waarbij de slotmedeklinker stemloos wordt (z → s)

	enkelvoud	meervoud
naamwoord	grijns	grijnzen
verkleinwoord	grijnsje	grijnsjes

Zelfstandig naamwoord

de grijns v / m

1. geluidloze lach die niet blij, maar kwaadaardig, spottend, zelfvoldaan of verlegen overkomt

   • "Ja, dat zal wel!" zei hij met een grijns. 

   ▸ Hij zag er bevredigd, weldoorvoed uit, maar zijn grijns was een beetje geforceerd.

   ▸ Na het filteren van een paar liter water deed ik mijn rugzak weer om en liep met een grote grijns op mijn gezicht door; wat een figuur.

   ▸ Bij het aannemen van zowel de jury- als de publiekprijs van talentenwedstrijd Cameretten, leek comedian Yunus Aktas even verlegen en ongemakkelijk als in zijn act. Hij liep na een grijns en een schuchter „dankjewel” meteen weer van het podium af, in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag.

2. gelaatsuitdrukking waarbij de neus en mondhoeken worden opgetrokken, vaak zo dat de tanden zichtbaar worden

   ▸ De eerste keer dat ik Fred zag dacht ik: ultieme villain in een Batmanfilm. Die malafide grijns overlopend in zijn grijze bakkebaarden, die raadselachtige zinnen en wenkbrauwen.

3. (verouderd) nagebootst gelaat die voor het eigen gezicht wordt gehouden zoals bij klassiek toneel, carnaval of spelletjes

   ▸ ⧖ Belial:
   Wy mommen best dan met de grijns van slang of draeck.
   Asmodé:
   Indien ge door dees grijns de menschelijcke spraeck
   Met aengenaemen toon kunt zonder valscheit treffen.

Hyperoniemen

• [3] masker, mombakkes

Hyponiemen

• [1] spotlach, sneer

Verwante begrippen

• [1] glimlach

Citaten

• [3] Ontdeckt de wereld niet. Waerom? De grijns is mooyer als de mom.

Vertalingen

    1. geluidloze lach die niet blij, maar kwaadaardig, spottend, zelfvoldaan of verlegen overkomt   

Engels: grin (en), smirk (en)

Werkwoord

vervoeging van
grijnzen

grijns

1. eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van grijnzen
   

   • Ik grijns. 

2. gebiedende wijs van grijnzen
   

   • Grijns! 

3. (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van grijnzen
   

   • Grijns je? 

   ▸ Ik grijns, maar ik voel me ook betrapt en schaam me wel een beetje.

Gangbaarheid

• Het woord grijns staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.

• In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "grijns" herkend door:

99 %	van de Nederlanders;
98 %	van de Vlamingen.