een kat in de zak kopen

Uit WikiWoordenboek
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Nederlands

Uitspraak
Woordherkomst en -opbouw
  • verbinding van  een, kat, in, de, zak  en kopen, aangetroffen vanaf de 18e eeuw, in de betekenis van "iets verwerven, zonder te weten wat het is”, "blind kopen".
  • Oorspronkelijk, vrijwel uitsluitend gezegd van een onbekende bruid voor de aanstaande echtgenoot, later ook van een vrouw die achteraf gezien tegenvalt (in uiterlijk, karakter, of kunnen).
  • Leenvertaling van de Franse zegswijze acheter chat en poche (vanaf de 16e eeuw).
  • [2] In de huidige, algemene betekenis van “een miskoop doen”, aangetroffen vanaf de jaren 1930, zie vindplaats hieronder.

Frase

een kat in de zak kopen

  1. (zegswijze) (verouderd) een aankoop doen zonder de koopwaar aanschouwd te hebben
     In Muskovien daar het zo koud is, dat men 'er zomtyds het Zuyver vuur niet eens durft noemen, uyt vrees dat 'er het Gemeene volk een zwangere lust voormogt opvatten, was wel eer een Man genootzaakt om een Kat in de Zak te koopen, want den Bruydegom vermogt zig niet te spiegelen in de bekoorlyke Blikken van zyn Bruyd, voor dat hy voor Tuynder en Madame voor Starrekykster speelde, voor dat hy de Spa in den Huuwelykx Akker zette, en voor dat zy na om hoog kykende de Starten zag tintelen in de wrange Oogen van haar Heer en Meester.[1]
     Ook de volkspoëzie en de vertellingen die om hem heen in den volksmond leefden worden door dezen Latijnschen dichter, als anti-feministisch wapentuig, niet versmaad. Evengoed als de Disticha Catonis haalt hij populaire spreekwoorden aan, als die van ‘de kat in de zak’ of van de ‘zachte heelmeesters’ die ‘stinkende wonden’ maken. En geen nieuwe ondeugd der vrouw wordt door hem ter sprake gebracht of, evenals de predikers van zijn tijd, weet hij zijn beschuldiging door een passend ‘exemplum’ toe te lichten.[2]
     Ik ben blij toe. Met je vrouw koop je een kat in de zak. Als de nieuwigheid er af is, dan is 't mooie weer gedaan.[3]
  2. (zegswijze) een miskoop doen
    • Hij begreep dat hij een kat in de zak had gekocht. 
     ‘Smerige kunsten,’ keert Jankef zich naar haar om ‘weet je wel wat het beteekent, om met een beetje gekraisch iemand eventjes net precies in het ongeluk te draaien? Tegen mij heb je dan al veel te veel gezegd.’
    Je hebt een kat in de zak gekocht, jij,’ mokt zij geslagen.
    [4]
Vertalingen

Verwijzingen

  1. Bronlink Weblink bron Jacob Campo Weyerman Eenige Aanmerkingen over het huuwelyk in: Den echo des weerelds, Deel 1 (1726), Hendrik Bosch, Amsterdam, p. 349 op dbnl.org op Wikipedia
  2. Bronlink Weblink bron Anton Gerard van Hamel Middeleeuwsch anti-feminisme in: De Gids op Wikipedia, Jaargang 70 (1906), P.N. van Kampen & zoon, Amsterdam, p. 275 op dbnl.org op Wikipedia
  3. Bronlink Weblink bron Herman Felix Wirth Hervorming en wedergeboorte, een Nederlandsch drama in vijf bedrijven in: Cyriel Buysse, Louis Couperus en W.G. van Nouhuys (red.) Groot Nederland, Negende Jaargang, eerste deel (1911), Van Holkema & Warendorf, Amsterdam, p. 179 op dbnl.org op Wikipedia
  4. Bronlink Weblink bron Sam Goudsmit “Jankef's oude sleutel” (1930), E.M. Querido, Amsterdam, p. 245 op dbnl.org op Wikipedia