duiden

Nederlands

Uitspraak

• Geluid:  duiden    (hulp, bestand)
• IPA: / ˈdœydə(n) / (2 lettergrepen)

Woordafbreking

• dui·den

Woordherkomst en -opbouw

• In de betekenis van ‘wijzen, uitleggen’ voor het eerst aangetroffen in 1200
• Afgeleid van het Middelnederlandse duden (Vlaams: dieden), van het Oudhoogduitse diuten, van het Oudfriese bithiuda, van het Oudengelse geðiedan, van het Oudnoorse þýða en þeuðō ("volk"). Mogelijk betekende "dieden" 'voor het volk begrijpelijk maken' ofwel 'aan het volk uitleggen'.

stamtijd
onbepaalde wijs	verleden tijd	voltooid deelwoord
duiden	duidde	geduid
zwak -d	volledig

Werkwoord

duiden

1. overgankelijk uitleggen, verklaren, begrijpelijk maken

   ▸ Ik probeer te duiden wat hier is gebeurd en met vertraging komt de werkelijkheid bij me binnen.

   ▸ Er was iets in de buurt wat me onrustig maakte, maar ik kon niet zo goed duiden wit, totdat de eerste schoten ons om de oren floten en Nadja en ik in de varens doken.

   • Een hoofdkenmerk [van de rationaliteit] is dat de mens zich 'afzet' van zijn omgeving, die hij trouwens rationeel probeert te duiden. 

2. duiden op: een teken zijn dat iets gaat gebeuren

   • Alles duidde op een komende onweersbui. 

Hyponiemen

• aanduiden, beduiden, misduiden, uitduiden

Afgeleide begrippen

• duidelijk, duiding, eenduidig, geduid, meerduidig, duidelijkheid

Vertalingen

    1. uitleggen, verklaren, begrijpelijk maken   

Engels: interpret (en)

Spaans: interpretar (es)

    2. een teken zijn dat iets gaat gebeurden   

Engels: point to (en)

Spaans: señalar (es), indicar (es)

Gangbaarheid

• Het woord duiden staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.

• In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "duiden" herkend door:

100 %	van de Nederlanders;
100 %	van de Vlamingen.